Wij zijn de Luis in de Pels.
Onze overheid moet voor ons een aantal zaken regelen die we als individu niet kunt regelen. Denk bijvoorbeeld aan dijken aanleggen, artsen opleiden, medicijnen ontwikkelen en en zorgen voor veiligheid op straat. Om die taken te kunen uitvoeren moeten wij als burgers ons ook aan bepaalde regels houden en om daarvoor te zorgen beschikt de overheid allerlei machtsmiddelen zoals politie en een leger.
Om ervoor te zorgen dat de overheid die macht niet misbruikt hebben we een parlement dat wetten maakt en dat ervoor moet zorgen dat de overheid die wetten uitvoert. En waar de overheid voor moet zorgen staat in de grondwet.
In de afgelopen 50 jaar is de scheiding tussen de uitvoerende macht (het kabinet) en de wetgevende en controlerende macht (het parlement) steeds kleiner geworden. Politieke parijen in het parlement vormen coalities die vervolgens ook de ministers voor in het kabinet leveren. De slager die zijn eigen vlees keurt.
Dus wie controleert nu de controleur? Wie controleert het parlement? Formeel is dat de bevolking die eens per vier jaar een nieuw parlement kiest. Maar wie bepaalt waar je op kunt stemmen? Dat zijn weer dezelfde partijen die ook in het kabinet willen gaan zitten.
Dus is het tijd dat wij als bevolking van Nederland onze vertegenwoordigers in het parlement, de provinciale staten en de gemeenteraden controleert.
Onze Nederlandse grondwet is een afspraak tussen bevolking en overheid, onder meer over onze grondrechten en onze sociale rechten. De afspraak is dat onze overheid ervoor zorgt, dat die rechten worden gewaarborgd en gehandhaafd. Onze volksvertegenwoordigers in het parlement, in de provinciale staten en in de gemeenteraden moeten wetten en regels maken die ervoor zorgen dat de verschillende besturen zich aan die afspraken houden en achteraf controleren of de besturen zich aan de afspraken gehouden hebben. Het doel van de staat is de vrijheid van burgers; vrijheid van bedreigingen die de bestaanszekerheid en de ontplooiing van burgers in de weg staan.
In de afgelopen jaren is het de gewoonte geworden dat volksvertegenwoordigers en bestuurders die lid zijn van dezelfde politieke partij samenwerken om de doelstellingen van die politieke partijen te bevorderen. Daarvoor is het ook vaak nodig om samen te werken met andere politieke partijen. Die samenwerking komt tot uiting in coalities en betekent vaak dat de afspraak tussen bevolking en overheid, de grondwet, minder belangrijk wordt dan het belang van die politieke partijen.
Het belang van politieke partijen hoeft niet in strijd te zijn met de grondwet, maar toetsing van wetten en regels aan de grondwet is volgens diezelfde grondwet in Nederland niet toegestaan. Dat in tegenstelling tot veel andere landen waar een constitutioneel hof wetten wel mag toetsen aan de grondwet en die wetten ook mag afkeuren.
In het recente verleden heeft NSC een poging gedaan om toetsing van wetten aan grondwet alsnog mogelijk te maken. Die poging is, zoals bekend, niet gelukt. De initiatiefnemers van "Onze Afspraak" zijn tot de overtuiging gekomen dat het tot stand brengen van wezenlijke veranderingen in ons politieke systeem niet mogelijk is door onderdeel te worden van dat systeem. Zo'n verandering kan alleen tot stand worden gebracht door druk van buitenaf. De historie kent voorbeelden van systeemveranderingen door druk van buitenaf. Denk daarbij aan de industriële revolutie aan het begin van de 20ste eeuw, de Franse Revolutie aan het eind van de 18de eeuw, de Reformatie aan het begin van de 17de eeuw en de pestepidemieën in de 14e eeuw.
Onze volksvertegenwoordigers en bestuurders op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau zweren bij aantreden trouw aan de grondwet.
Wij willen die vertegenwoordigers en bestuurders kritisch volgen en ze op hun eed aan de grondwet herinneren als ze besluiten nemen waarvan een redelijk vermoeden bestaat, dat die in strijd zijn met de grondwet.
Daarvoor willen we gebruik maken van alle media die ons ten dienste staan, inclusief e-mail aan alle betrokken vertegenwoordigers en bestuurders, petities, enz.
We zijn nadrukkelijk geen politieke partij. We zijn niet links, rechts, midden of welke andere indeling de politiek ook wenst te gebruiken. We vertegenwoordigen geen belangengroep. We willen alleen dat onze bestuurders en vertegenwoordigers zich houden aan de grondwet; de afspraak die de bevolking en de overheid hebben gemaakt.
Wij zijn geen vereniging waar u lid van kunt worden. U kunt wel bijdragen aan het doel, door alert te zijn op wat vertegenwoordigers en bestuurders doen en laten en ons daarover te informeren.
(later volgt tekst over hoe we geïnformeerd kunnen worden.
Waarom al die aandacht voor de grondwet? Waarom is die grondwet zo belangrijk?
Om die vraag te beantwoorden moet eerst een andere vraag beantwoord worden. Die andere vraag is: waarom hebben we eigenlijk een overheid? Het antwoord op die vraag heeft te maken met vrijheid. Alles wat leeft wil zichzelf handhaven en ontplooien naar de eigen natuur, ook mensen. En om dat te kunnen doen moet je vrij zijn. Vrij van angst, vrij van bedreigingen en vrij van zorgen voor de dag van morgen. Anders wordt je leven beheerst door die bedeigingen en die zorgen.
De beste manier om bedreigingen en zorgen weg te nemen is samenwerken met anderen. In je eentje kun je geen dijken bouwen om overtromingen te voorkomen. In je eentje kun je je niet beschermen tegen veel sterkere vijanden die ook bezig zijn zichzelf te handhaven en te ontplooien. Maar samen met anderen kun je dat wel. Eendracht maakt kracht en dus macht.
Een effectieve samenwerking moet georganiseerd worden en georganiseerd blijven, en daar hebben we een overheid voor nodig. Om die overheid in staat te stellen haar taken uit te voeren zijn regels nodig waar burgers zich aan moeten houden. En waar die overheid dan voor moet zorgen staat in de grondwet. Daarom is het belangrijk dat niet alleen burgers zich houden aan de afspraak maar ook de overheid.
Het doel van de staat is de vrijheid. Vrijheid van zorgen over de dag van morgen. Vrijheid van angst voor bedreigingen van je bestaan die je doen en laten bepaalt. Vrijheid om je te ontplooien naar je eigen aard.
Om haar taken uit te kunnen voeren heeft de overheid machtsmiddelen nodig, zoals bijvoorbeeld een politie om ervoor te zorgen dat burgers zich aan de regels houden en een leger om burgers te beschermen tegen vijanden. De overheid bestaat natuurlijk ook uit mensen en ook die mensen streven naar zelfhandhaving en ontplooiing, en zouden de machtsmiddelen voor hun eigen doeleinden kunnen gebruiken.
We hebben toch een parlement dat de wetten vaststelt en het kabinet controleert? Parlementsleden, die er op toezien dat de ministers zich aan de wetten en aan de grondwet houden?
Zo is het bestuur van ons land bijna twee eeuwen geleden inderdaad opgezet. Het parlement is de wetgevende en controlerende macht, het kabinet is de uitvoerende macht. En de rechterlijke macht is de derde macht. Dat systeem van drie machten die elkaar in evenwicht houden is onder meer bedoeld om te voorkomen dat de uitvoerende macht, die over de machtsmiddelen van de staat beschikt, die macht voor eigen doeleinden misbruikt.
De bevolking kiest eens per vier jaar de leden van het parlement die vervolgens het kabinet moet controleren. Artikel 50 van de Grondwet bepaalt expliciet: "De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk".
In de praktijk echter vertegenwoordigen de leden van het parlement de politieke partij waar ze lid van zijn. Let maar eens op hoe kamerleden zich voorstellen. "Ik ben Jan Jansen van partij sus-en-zo". En omdat inmiddels maar weinig mensen nog lid zijn van een politieke partij, vertegenwoordigen kamerleden voornamelijk het bestuur van hun partij. En daarbij komt ook nog dat tijdens vorming van een nieuw kabinet kamerleden van een partij bepalen welke partijleden minister of staatssecretaris worden. Samengevat komt het er dus op neer dat kamerleden niet de gehele bevolking vertegenwoordigen, maar alleen de (weinige) leden van hun partij. En dat leden van dezelfde partij zowel in het parlement als in het kabinet zitten. Daarmee is de controlerende macht veranderd in de slager die zijn eigen vlees keurt.
Wij denken dat dat systeem alleen te veranderen is door druk van buitenaf. "Onze Afspraak" wil die druk uitoefenen.